රළ - කලා සංස්කෘතික සංවාද

  ග්‍රීක යුගය - ( 2 කොටස)   ග්‍රීක කලාව තුළ "පුරාණෝක්ති" විසින් සිදු කළ කාර්යභාරය සැලකිල්ලට ගත් විට, එම යුගයේ කලාකරුවා සිදු කරමින් සිටියේ නූතන අර්ථයේ කලාත්මක "තේරීමක්" නොව යථාර්ථයට ඍජු ලෙස සහභාගී වීමේ භාවිතයක් බව අපි හඳුනා ගත්තෙමු. ග්‍රීක චිත්‍ර හා මූර්ති පිළිබඳ අධ්‍යයනයේ දී පුරාණෝක්තිය තරමට ම අපගේ අවධානය යොමු කළ යුතු වැදගත් ලක්ෂණයක් වන්නේ මිනිස් රූපයට ලබා දුන් ඉහළතම සැලකිල්ල යි. විශේෂයෙන් ම ඉන් මිනිස් රූපය   නිරූපණය වූයේ ඉතා පරිපූර්ණ , ශක්තිමත් සහ දේවත්වයට සමීප ලෙස ය. නොඑසේ නම් ග්‍රීක දෙවියන් පවා මිනිස් ස්වරූපයෙන් යුතුව දැක්වීමට ඔවුහු කටයුතු කළහ. එනම් ග්‍රීක කලාව තුළ මිනිසා සහ දෙවියන් අතර වෙනසක් නොපැවතුණු බව අපට පැවසිය හැකිය. ග්‍රීක කලාව තුළ මෙසේ “පෞද්ගලික මිනිසා" කේන්ද්‍රීය සාධකය බවට පත් වීමට බලපෑ දාර්ශනික හා සමාජීය සාධක විමසා බැලීම වැදගත් ය. මනුෂ්‍ය ස්වභාවය හා චර්යාව පිළිබඳ ග්‍රීක යුගයේ දාර්ශනිකයන් යොමු කළ තරමේ තියුණු   අවධානයක් මින් පෙර මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ දැක ගැනීමට හැකි වූයේ නැත.ප්‍රොටගෝරස් බඳු දාර්ශනිකයෙකු පෙන්වා දුන්නේ "මිනිසා සියලු දේවල ම...

  ඔන්රිත්’ ප‍්‍රවීණ ජනමාධ්‍යවේදියෙකු හා ලේඛකයෙකු වන වජිර කැලූම් පෙරේරා විසින් රචිත ඔහුගේ තුන්වන විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ කෘතියයි. ඊට පෙර ඔහු ‘බිත්තර යුගය’ හා ‘ටියුල්’ නමින් විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ දෙකක් මුද්‍රණයෙන් නිකුත් කර තිබුණා.  ඇත්තෙන්ම විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් කියන්නේ මොකක්ද? විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක මූලික ලක්ෂණ මොනවාද? එය නිර්වචනය කිරීම ඉතාම අපහසුයි. කාට හෝ කියන්න පුළුවන් විද්‍යාත්මක කරුණු අඩංගු සාහිත්‍ය කෘතියක් විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් කියලා. විශිෂ්ට ඉංග‍්‍රීසි ලේඛක ඞී. එච්. ලෝරන්ස් ලියු ‘චැටර්ලි ආර්යාවගේ පෙම්වතා’ කෘතිය අසභ්‍ය ප‍්‍රකාශනයක් ලෙස හඳුන්වා ඔහුට එරෙහිව විභාග වූ නඩුවේ අවසාන තීරණය වුණේ හුදු ලිංගික කරුණු අඩංගු වූ පමණින් එය අසභ්‍ය ප‍්‍රකාශනයක් නොවන බව. හුදු ලිංගික කරුණු අඩංගු වූ පමණින් යම් කෘතියක් අසභ්‍ය ප‍්‍රකාශනයක් නොවනවා සේම, හුදු විද්‍යාත්මක කරුණු අඩංගු වූ පමණින් කෘතියක් විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් වන්නේද නැහැ. එනිසා විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් අර්ථ දැක්වීම දුෂ්කරයි.  විශිෂ්ටතම විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ රචකයකු වන අයිසැක් ඇසිමොව් පවසන්නේ විද්‍යාවේ හා තාක්ෂණයේ වර්ධනයන්ටත්, අප ඉදිරියේ විවර වන නව විද්‍ය...

නවකතාවක් ගැඹුරු යැයි කිව හැක්කේ එහි පඨිතය විසින් බහු අරුත් සම්පාදනය කරන තරමටත් ඒ අරුත් විසින් ප්‍රඥා පරිමණ්ඩලය පුළුල් කරන තරමටත්ය.නොබෙල් සම්මානලාභී තුර්කි නවකතාකරු ඔර්හාන් පමුක්ගේ දසවෙනි නවකතාව වූ The Red Haired Woman කෘතියට පසුබිම් වන්නේ ජිම් නම් පුද්ගලයාගේ ජීවන පුවතයි.නමුත් විය යුතු ලෙසම එය කිසියම් එක් පුද්ගලයෙකුගේ ජීවන ප්‍රවෘත්තියක් හෝ ඕපාදූපයක් නොව ගෙවුණු අඩසියවසකට අධික තුර්කියේ සමාජ දේශපාලන සහ සංස්කෘතික පරිණාමයේ හරස්කඩකි.  වාමාංශික දේශපාලනය  ප්‍රමෝදය කරගත් සිය පියා පිළිබද කිසියම් නුරුස්නාවකින් පසුවන ජිම් නම් ගැටවරයාට මහ්මුට් බාසුන්නැහේ නම් පැරණි ළිං කණින්නා හමු⁣වීමෙන් කෘතිය ඇරඹෙයි. ජීව විද්‍යාත්මක පියාගෙන් ලැබිය යුතු යැයි අවිඥාණිකව හෝ කල්පනා කරන ආදරය, දැවටීම, මග පෙන්වීම, ශික්ෂණය ජිම් ලබන්නේ නොපමාවම සිය සංකේතීය පියා බවට රූපාන්තරණය වන මහ්මුට් බාසුන්නැහේගෙනි.ජිම්ගේ ජීවිතයට අදාල ප්‍රබන්ධමය සංසිද්ධීන් ගොඩ නැගෙන්නේ අසූව දශකයෙන් ඇරඹෙන සමාජ සංචලනයන් මධ්‍යයේ පමණක් නොව අයිතිහාසික මිථ්‍යා කතාන්දර සමුදායක් වටාය. මධ්‍යම ආසියාවේ තද අව් රශ්මියෙන් දැවෙන ශූෂ්ක බිම්කඩක ළිඳක් තනා ගැනීමට හයි...

ජනාකීර්ණ නගරයක කාර්ය බහුල වීදියක රැකියාවකට හෝ වෙනත් අවශ්‍යතාවයකට දුවන අතර අපට නිකමට වගේ හිතෙනව කවුරුත් නැති හුදෙකලා කඳු මුදුනක, මිනිස් කටහඩක්වත් නැති තැනක ජීවත් වෙන්න තිබුණා නම් මොන තරම් වාසනාවක්ද කියල. ඒත් ඇත්තටම කිසිදු මනුස්සයෙක් එක්ක ගණුදෙනුවක් නැති කඳු මුදුනක් වගේ තැනක හුදෙකලා වෙන්න ලැබුනොත් ඒ හුදෙකලාව අපි හිතන සැහැල්ලුව අපිට ලබාදෙයිද? නැත්තන් අපි හුදෙකලා කඳු මුදුන අතහැර මානව සබදතාවයක් සොයාගෙන කඳු පාමුල දුර්ගය (gorge) තරණය කරාවිද? කුලී ඝාතකයෙක් කියූ පමණින් අපට මැවෙන්නේ කිසිදු මනුෂ්‍යත්වයක් හෝ හැගීම් දැනීම් නැති කලු ගලක් වැනි අයෙක්. නමුත් 'The Gorge' කුළී ඝාතකයන් දෙදෙනෙකුගේ රෝමාන්තික ආදර කතාවක්. Levi Kane ඇමරිකානු හමුදාවෙන් අඩු වයසින් විශ්‍රාම ගොස් හුදෙකලා ජීවිතයක් ගත කරන්නෙකි. රජයෙන් සහ පුද්ගලික පාර්ශවයන් වෙතින් ලැබෙන රහසිගත කොන්ත්‍රාත් මත ඝාතනයන් සිදුකරන්නෙකි. Drasa රුසියාවේ සිටින එබඳුම කුලී ඝාතකයෙකු වන අතර එරට රජයද රහසිගත කාර්යන් සඳහා ඇයව යොදා ගනී. Levi Kane ට හදිසියේම එරට රජයෙන් අත්භූත කොන්ත්‍රාත්තුවක් ලැබෙයි, ලෝකයේ නොදන්නා කොනක ඇති දුර්ගයක (උස්බිම් දෙකක් අතර පහත් බිමක්)...

  රළ සාමුහිකය සහ කිණිහිර අධ්‍යයන කවය විසින් ගාල්ලේ සංවිධානය කළ මේඝ කලා සංස්කෘතික දිගහැරුම 2025 වෙනුවෙන් නොවැම්බර් 23 වැනිදා පැවති කාව්‍ය වින්දන සංවාදයට සඳරැුසී සුදුසිංහ, දමිත් දහනායක, සුරේඛා සමරසේන සහ පුබුදු ජයගොඩ යන සහෝදර සහෝදරියන් සම්බන්ධ වුණා. ”යුගයෙන් යුගය පදයෙන් පදය පෙදෙහි රසහව් විඳිමු” යන තේමාවෙන් කෙරුණු මෙම සංවාදයේදී පළ වූ අදහස් ඇසුරින් මේ සටහන ලියැවුණි.   යුගාවසානයක සුබ කියා කිසිත් නොමැත යුද්ධය කවියට කළ බලපෑම සම්බන්ධයෙන් සඳරැසී සුදුසිංහ කිවිඳිය විසින් මුලින්ම අදහස් දැක්වුවා.  ”යුද්ධයෙන් පසු උතුරෙ විනෝදයට ඇවිද යන එක පමණක් ප‍්‍රමාණවත් නොවන නිසා, යුද්ධය සහ ඉන්පසු කාලයේ කවියට ඇති වූ බලපෑම මොකක්ද බලමු. සෞන්දර්ය කලා විශ්ව විද්‍යාලයේ හිටපු උපකුලපතිවරයකු වූ සරත් චන්ද්‍රජීව යුද්ධයෙන් ඇවිලූණු හෘදසාක්ෂිය අවදි කරමින් කවි කිවිඳියන්ගෙ එකතුවක් ලෙස පළ කරපු ‘සුන්දරම්පුරම් ජනෙල් පියන්පත්’ මගේ අදහස් දැක්වීමට පාදක කරගන්නවා. එහි තියෙන හිනිදුම සුනිල් සෙනෙවි ලියු කවියෙන් කොටසක් මේ. ”නෝනලා බේබිලා ජොගින් ගිය සඳ ලස්සනම වීර විභූෂණ ¥විලි පිස දමන්නට සාලයට ආ කෝකිලා ළඟදි සාලයට ගෙන ආ කැටයමැ...

චිත‍්‍රපටයක, ටෙලිනාට්‍යයක හෝ වේදිකා නාට්‍යයක පොලිස් නිලධාරියකු පෙන්වන බලය, එම නිර්මාණයෙන් අපට ගෙන එන විනෝදාස්වාදයේම කොටසක්. අපි ප්‍රේක්ෂකයන් හැටියට ඒ විනෝදය සමග බැඳෙනවද, නැත්නම් අප ඉන්නෙ ඊට විරුද්ධ මතයකද? ඔබ ඒ ගැන හිතලා නැතිව ඇති.  විසාකේස චන්ද්‍රෙස්කරම් විසින් නිර්මාණය කළ, ‘32-වධකයාගේ පුනරාගමනය’ වාර්තාමය චිත‍්‍රපටය සුවිශේෂි වෙන්නෙ කාරණා කීපයක් නිසා. චිත‍්‍රපටයේ ආරම්භක දර්ශනයෙදි වධකාගාර දොරටුව තුළින් ඇතුළුවන පේ‍්‍රක්ෂක ඔබ, සිදුවන අමානුෂික අපරාධ ක‍්‍රියාවලිය මැදින් ගමන් කරන්න පටන් ගන්නවා. එය නරඹන ඔබ ඔබටම වධ දෙන අත්දැකීමක් ලෙස හැඳින්වුවාට කමක් නෑ. ධර්ම චක‍්‍රය උරහිසේ පැලªවන් අතින් සැකකාරයන් හිංසනයට ලක්වනවාත් සමගම පේ‍්‍රක්ෂාගාරයේ සිටින ඔබේ ආශාවද රාජ්‍ය ආරක්ෂාව, නීතියේ ආධිපත්‍ය නාමයෙන් කෙරෙන මෘග ක‍්‍රියාදාමය සමග නිරායාසයෙන් ඒකාත්මික වෙනවා. යම් බිහිසුණු අපරාධයකට, මංකොල්ලයකට, ලිංගික හිංසනයකට, සොරකමකට හෝ වෙනත් සුලූ වරදකට අත්අඩංගුවට පත්වන පුද්ගලයා හිංසනයට පත් නොකර ඔවුන්ගෙන් තොරතුරක් දැන ගන්න නොලැබෙන බව නීතිය ක‍්‍රියාත්මක කරන (විශ‍්‍රාමික* නිලධාරින් අපට කියනවා. පේ‍්‍රක්ෂාගාරයේ මතය ඊට වෙනස්ද...