Posts

කැන්වසයට පෙර කතාව: රෝම යුගය

Image
  මෙම ලිපි මාලාව යටතේ අප අවසාන වශයෙන් සාකච්ඡුා කළේ ග‍්‍රීක යුගයේ චිත‍්‍ර කලා ඉතිහාසය පිළිබඳව ය. එහි දී පුරාණෝක්තියට හා මිනිස් රූපයට හිමි වූ වැදගත්කම පිළිබඳවත් ඒ සඳහා බලපෑ දේශපාලන, සමාජ, ආර්ක සාධක හා දාර්ශනික පසුබිම පිළිබඳවත් පාඨකයාට ලබා දීමට අපි උත්සාහ කළෙමු. මෙවර අපගේ අවධානය  රෝම යුගයෙහි ගොඩනැ`ගුණු චිත‍්‍ර කලාව වෙත යොමු කරමු. රෝම යුගයේ චිත‍්‍ර කලාව බොහෝ විට මානව නිර්මාණශීලීත්වයේ උසස් ජයග‍්‍රහණයක් ලෙස අගය කෙරේ. බිත්ති සිතුවම්, මෝසෙයික් නිර්මාණ සහ අධිරාජ්‍ය නායකයන්ගේ රූපමය නිරූපණ, අද දක්වා ම කලා ඉතිහාසයේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන ලෙස සැලකීමට බලපා ඇති හේතු කිහිපයකි. ග‍්‍රීක කලාවේ බලපෑම යටතේ වර්ධනය වූ රෝම චිත‍්‍ර ශිල්පය, ස්වභාවිකත්වය (Naturalism), අවකාශය පිළිබඳ හැ`ගීම (Spatial Illusion) සහ දෘශ්‍ය යථාර්ථවාදය (Realism) ප‍්‍රකාශ කිරීමට රේඛාව හා වර්ණය දක්ෂ ලෙස භාවිත කිරීම ඒ අතරින් ප‍්‍රධානතම සාධකයකි. රෝම චිත‍්‍රවල රේඛාව බොහෝ විට දැඩි සීමාකාරී රේඛාවක් ලෙස නොව, ආකෘති ගොඩනැගීමට උපකාරී වන මෘදු සහ ස්වභාවික මාධ්‍යයක් ලෙස භාවිතා වී ඇත. විශේෂයෙන්ම පොම්පෙයි (Pompeii) සහ හර්කියුලේනියම් (Herculaneum) ප...

"මායා" මායාව වෙතද, යථාර්ථය වෙතද?

Image
  නදීක ගුරුගේ විසින් රචිත ‘මායා‘‍ නවකතාව පසුගියදා කොළඹදී එළිදැක්විණි. නදීක ගුරුගේ ප‍්‍රකටව ඇත්තේ සංගීතඥයකු හා ගායකයකු ලෙස මිස සාහිත්‍යකරුවෙකු - ලේඛකයෙකු ලෙස නොවේ. එනිසාම ඔහු විසින් නවකතාවක් රචනා කිරීම එක්තරා ආකාරයක විශේෂයකි.  ඔහුගේ විෂය සංගීතය වන නිසාත්, මීට පෙර ඔහු රචනා කළ සංගීත ක්ෂේත‍්‍රයට අයත් ග‍්‍රන්ථ වන ‘ක්ලැරන්සියානු පොප් සංගීතය’ සහ ‘ජෝති එනකං’‍ වැනි කෘති  ඉහළ භාෂා නිපුණතාවක් ප‍්‍රදර්ශනය කර ඇති නිසාත් ඔහුගේ සාහිත්‍ය ශෛලිය රිද්මයානුකූල හා සංගීතමය එකක් වනු ඇතැයි පාඨකයා අපේක්ෂා කිරීම සාධාරණ වේ. අර්නස්ට් හෙමිංවේ විසින් රචිත ‘මහල්ලා සහ මුහුද’ වැනි කෘතියක භාෂාවේ රිද්මය ලාලිත්‍යවත් ලෙස යොදා ඇති අතර, මුහුද සන්සුන්ව ඇති අවස්ථාවේ වාක්‍ය රටාවේ ඇති රිද්මයත්, මුහුද ප‍්‍රචණ්ඩ වන අවස්ථාවේ වාක්‍ය රටාවේ ඇති රිද්මයත් විශ්මයජනක ලෙස වෙනස් වන අතර එම වාක්‍ය රටා රිද්මය මුහුදේ ස්වභාවයට සමාන්තර වේ. ඒ අරුතින් එම කෘතිය සංගීතමය සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස ගැනීම වරදක් නොවනු ඇත. නදීකගේ ‘මායා’‍ තුළ භාෂාවේ එවැනි රිද්මයක් නැත. එහෙත් එය සිංහල සාහිත්‍යයේ අලූ‍ත්ම අත්හදා බැලීමක් කරයි. ඒ සාහිත්‍යය සමග සංගීතය හ...

කලාභවනේ චිත‍්‍ර 42ක් ජෝර්ජ් කිට්ගේ චිත‍්‍ර දෙකක් අතුරුදන්!

Image
යම් රටක සංස්කෘතික ඉතිහාසයේ එම රටේ චිත‍්‍රවලට හිමිවන්නේ අද්විතීය ස්ථානයකි. බොහෝ රටවල් සිය රටේ කලාකරුවන්ගේ පමණක් නොව විදේශීය කලාකරුවන්ගේ සිතුවම් පවා ජාතික උරුමයක් ලෙස ආරක්ෂා කරන්නේ එහෙයිනි. සිය රටට විදේශයකින් පැමිණියද, ලියනාඩෝ ඩාවින්චිගේ ‘මොනාලිසා’ සිතුවම ප‍්‍රංශය සලකන්නේ සිය රටේ ආඩම්බරය ලෙසිනි.  ඩාවින්චිගේම ‘අවසන් රාත‍්‍රී භෝජනය’ චිත‍්‍රය ඉතාලිය ආරක්ෂා කරන ආකාරය එය නැරඹු අය දනී. ලන්දේසි කලාකරු වින්සන්ට් වැන් ගෝ විසින් නිර්මිත ‘තරු පිරි අහස’ සිතුවම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව්යෝර්ක් නුවර නවීන කලා කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත්තේ ඉහළම ගෞරවය ලබා දෙමිනි. නමුත් ලංකාවේ ජනතාවගේ සංස්කෘතික උරුමයන් බඳු චිත‍්‍ර සම්බන්ධයෙන් අප සමාජයක් ලෙස කෙතරම් නොසැලකිලිමත්දැයි  වටහා ගැනීමට කලාභවනේ සිතුවම් 42කට සහ ජෝර්ජ් කීට්ගේ සිතුවම් දෙකකට අත්වූ ඉරණම දෙස බැලීම පමණක් වුව ප‍්‍රමාණවත් වේ. ලංකාවේ වටිනා ඓතිහාසික සිතුවම් ඇතුළු කලාකෘති ආරක්ෂා කරන කලාගාර  අතර ලංකාවේ ප‍්‍රථම, පැරණිතම සහ ප‍්‍රමුඛ කලාගාරය කොළඹ 07, ආනන්ද කුමාරස්වාමි මාවතේ පිහිටි ජාතික කලා භවනයි. එහි ඉතිහාසය සියවසක් පමණ ඈතට දිවයයි. ලංකාවේ ප‍්‍රමුඛ චිත‍්‍ර ශි...

දීපචෙල්වන්: ප්‍රශ්නයේ පෙනුම

Image
  අප මෙතෙක් කල් සිතා සිටි ආකාරය වැරදි බවට බොහෝ දෙනා පසුතැවෙන්නට පටන් ගෙන තිබුණේ ‘දීපචෙල්වන් ප‍්‍රදීපන්’ විසින් රචනා කළ පොත් රේගුවෙන් රඳවා ගැනීමෙන් අනතුරුව ඇති වූ සිද්ධි දාමය නිසාය. ඒ සමහරුන්ට තිබුණේ ලංකාවේ පොත් ප‍්‍රකාශනය ගැන හෝ පොත් ආනයනය ගැන තිබුණු සීමාසහිත දැනුම ගැන පශ්චාත්තාපයකි. තවත් අයට තිබුණේ ආණ්ඩු ක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ නීති නොදැන සිටීම ගැන පසුතැවීමකි. වෙනත් සමහරු ප‍්‍රශ්න කළේ ලංකාවේ පවතින මූලික අයිතිවාසිකම් තුළ භාෂණයේ නිදහස වල්බූරු නිදහසක්ද යන්නය. ඒ වෙනුවට ආණ්ඩු ක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන්ම සීමා පනවා ඇති බවත් කැමති කැමති දේවල් ලියන්නට, පොත් පළ කරන්නට නිදහසක් තිබිය යුතු නැති බවත් කියා සිටියේ සාහිත්‍ය ක්ෂේත‍්‍රයේ ප‍්‍රවීනයන් ලෙස විරාජමානවූවන්මය.  කෙසේ වෙතත්, පසුතැවිල්ල ප‍්‍රකාශ කළ තවත් පිරිසකගේ අදහස වූයේ මෙරටට පොත් ගෙන ඒමේදී සිංහල හෝ ඉංග‍්‍රීසි පොත්වලට වඩා වෙනස් කොට සැළකීමක් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ සිදුවන බවක් තමන් නොදැන සිටීම ගැනය. එහෙත් වඩාත් බෙදජනක කාරණයක් වූයේ අඩ සියවසකට වැඩි කාලයක් ජාතිවාදයෙන් මත් කරවන ලදුව දේශපාලන බලය පිණිස වල්මත් කරවන ලදුව, දසක තුනකට වැඩි කාලයක් යුද්ධයකින් පීඩා...

මිනිස් රූපය දේවත්වයට නැංවීමේ කතාව

Image
  ග්‍රීක යුගය - ( 2 කොටස)   ග්‍රීක කලාව තුළ "පුරාණෝක්ති" විසින් සිදු කළ කාර්යභාරය සැලකිල්ලට ගත් විට, එම යුගයේ කලාකරුවා සිදු කරමින් සිටියේ නූතන අර්ථයේ කලාත්මක "තේරීමක්" නොව යථාර්ථයට ඍජු ලෙස සහභාගී වීමේ භාවිතයක් බව අපි හඳුනා ගත්තෙමු. ග්‍රීක චිත්‍ර හා මූර්ති පිළිබඳ අධ්‍යයනයේ දී පුරාණෝක්තිය තරමට ම අපගේ අවධානය යොමු කළ යුතු වැදගත් ලක්ෂණයක් වන්නේ මිනිස් රූපයට ලබා දුන් ඉහළතම සැලකිල්ල යි. විශේෂයෙන් ම ඉන් මිනිස් රූපය   නිරූපණය වූයේ ඉතා පරිපූර්ණ , ශක්තිමත් සහ දේවත්වයට සමීප ලෙස ය. නොඑසේ නම් ග්‍රීක දෙවියන් පවා මිනිස් ස්වරූපයෙන් යුතුව දැක්වීමට ඔවුහු කටයුතු කළහ. එනම් ග්‍රීක කලාව තුළ මිනිසා සහ දෙවියන් අතර වෙනසක් නොපැවතුණු බව අපට පැවසිය හැකිය. ග්‍රීක කලාව තුළ මෙසේ “පෞද්ගලික මිනිසා" කේන්ද්‍රීය සාධකය බවට පත් වීමට බලපෑ දාර්ශනික හා සමාජීය සාධක විමසා බැලීම වැදගත් ය. මනුෂ්‍ය ස්වභාවය හා චර්යාව පිළිබඳ ග්‍රීක යුගයේ දාර්ශනිකයන් යොමු කළ තරමේ තියුණු   අවධානයක් මින් පෙර මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ දැක ගැනීමට හැකි වූයේ නැත.ප්‍රොටගෝරස් බඳු දාර්ශනිකයෙකු පෙන්වා දුන්නේ "මිනිසා සියලු දේවල ම...

‘ඔන්රිත්’ ඔස්සේ විද්‍යාවට සහ සාහිත්‍යයට...

Image
  ඔන්රිත්’ ප‍්‍රවීණ ජනමාධ්‍යවේදියෙකු හා ලේඛකයෙකු වන වජිර කැලූම් පෙරේරා විසින් රචිත ඔහුගේ තුන්වන විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ කෘතියයි. ඊට පෙර ඔහු ‘බිත්තර යුගය’ හා ‘ටියුල්’ නමින් විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ දෙකක් මුද්‍රණයෙන් නිකුත් කර තිබුණා.  ඇත්තෙන්ම විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් කියන්නේ මොකක්ද? විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක මූලික ලක්ෂණ මොනවාද? එය නිර්වචනය කිරීම ඉතාම අපහසුයි. කාට හෝ කියන්න පුළුවන් විද්‍යාත්මක කරුණු අඩංගු සාහිත්‍ය කෘතියක් විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් කියලා. විශිෂ්ට ඉංග‍්‍රීසි ලේඛක ඞී. එච්. ලෝරන්ස් ලියු ‘චැටර්ලි ආර්යාවගේ පෙම්වතා’ කෘතිය අසභ්‍ය ප‍්‍රකාශනයක් ලෙස හඳුන්වා ඔහුට එරෙහිව විභාග වූ නඩුවේ අවසාන තීරණය වුණේ හුදු ලිංගික කරුණු අඩංගු වූ පමණින් එය අසභ්‍ය ප‍්‍රකාශනයක් නොවන බව. හුදු ලිංගික කරුණු අඩංගු වූ පමණින් යම් කෘතියක් අසභ්‍ය ප‍්‍රකාශනයක් නොවනවා සේම, හුදු විද්‍යාත්මක කරුණු අඩංගු වූ පමණින් කෘතියක් විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් වන්නේද නැහැ. එනිසා විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධයක් අර්ථ දැක්වීම දුෂ්කරයි.  විශිෂ්ටතම විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ රචකයකු වන අයිසැක් ඇසිමොව් පවසන්නේ විද්‍යාවේ හා තාක්ෂණයේ වර්ධනයන්ටත්, අප ඉදිරියේ විවර වන නව විද්‍ය...

රත් වරලැති ලිය: ශිෂ්ටාචාරය වල්මත් කරයිද?

Image
නවකතාවක් ගැඹුරු යැයි කිව හැක්කේ එහි පඨිතය විසින් බහු අරුත් සම්පාදනය කරන තරමටත් ඒ අරුත් විසින් ප්‍රඥා පරිමණ්ඩලය පුළුල් කරන තරමටත්ය.නොබෙල් සම්මානලාභී තුර්කි නවකතාකරු ඔර්හාන් පමුක්ගේ දසවෙනි නවකතාව වූ The Red Haired Woman කෘතියට පසුබිම් වන්නේ ජිම් නම් පුද්ගලයාගේ ජීවන පුවතයි.නමුත් විය යුතු ලෙසම එය කිසියම් එක් පුද්ගලයෙකුගේ ජීවන ප්‍රවෘත්තියක් හෝ ඕපාදූපයක් නොව ගෙවුණු අඩසියවසකට අධික තුර්කියේ සමාජ දේශපාලන සහ සංස්කෘතික පරිණාමයේ හරස්කඩකි.  වාමාංශික දේශපාලනය  ප්‍රමෝදය කරගත් සිය පියා පිළිබද කිසියම් නුරුස්නාවකින් පසුවන ජිම් නම් ගැටවරයාට මහ්මුට් බාසුන්නැහේ නම් පැරණි ළිං කණින්නා හමු⁣වීමෙන් කෘතිය ඇරඹෙයි. ජීව විද්‍යාත්මක පියාගෙන් ලැබිය යුතු යැයි අවිඥාණිකව හෝ කල්පනා කරන ආදරය, දැවටීම, මග පෙන්වීම, ශික්ෂණය ජිම් ලබන්නේ නොපමාවම සිය සංකේතීය පියා බවට රූපාන්තරණය වන මහ්මුට් බාසුන්නැහේගෙනි.ජිම්ගේ ජීවිතයට අදාල ප්‍රබන්ධමය සංසිද්ධීන් ගොඩ නැගෙන්නේ අසූව දශකයෙන් ඇරඹෙන සමාජ සංචලනයන් මධ්‍යයේ පමණක් නොව අයිතිහාසික මිථ්‍යා කතාන්දර සමුදායක් වටාය. මධ්‍යම ආසියාවේ තද අව් රශ්මියෙන් දැවෙන ශූෂ්ක බිම්කඩක ළිඳක් තනා ගැනීමට හයි...