රළ - කලා සංස්කෘතික සංවාද

මධ්‍යකාලීන යුගයට අදාළව පසුගිය කලාපයෙන් අප ‘මුල් මධ්‍යකාලයේ’ චිත‍්‍ර කලාවේ ලක්ෂණ පිළිබඳ  සෑහෙන තරමේ අවධානයක් ලබා ගත් බැවින් මෙවර අපගේ අවධානය ‘උසස් මධ්‍යකාලය’ වෙත යොමු කරමු. 11-13 සියවස්වලට අයත් උසස් මධ්‍ය කාලයේ දී යුරෝපයේ ඇති වූ කෘෂි ආර්ථිකයේ වර්ධනය, අතිරික්ත නිෂ්පාදනයකට ඉඩ සැලසූ අතර එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස නැවත නගර සංවර්ධනය වීම ඇරඹුණු අතර විශාල දේවස්ථාන ගොඩනැෙඟන්නට විය. මධ්‍යකාලීන යුරෝපීය චිත‍්‍ර කලාවේ වැදගත් ප‍්‍රවණතා ලෙස සැලකෙන රෝමානෙස්ක් (Romanesque)  සහ ගොතික් (Gothic) යන කලා ශෛලීන් බිහි වනුයේ මෙම ඓතිහාසික පසුබිමෙහි ය.  මේවා හුදෙක් ශෛලීන් පමණක් නොව, සමාජයේ ආගමික විශ්වාස, දාර්ශනික අදහස්, දේශපාලන බලය සහ මනුෂ්‍යයා පිළිබඳ වූ අවබෝධය පිළිබිඹු කළ දෘශ්‍ය සංස්කෘතික පද්ධති ලෙස ද සැලකිය හැකිය. ක‍්‍රි.ව. 1000-1150 කාලයේ ප‍්‍රමුඛ වූ රෝමානෙස්ක් කලාව රෝම අධිරාජ්‍යයේ ගෘහ නිර්මාණ සම්ප‍්‍රදාය හා ක‍්‍රිස්තියානි ආගමික සංකල්ප එක්ව ගොඩනැගුණු කලා ශෛලියකි. එහි ප‍්‍රධාන අරමුණ වූයේ සෞන්දර්යය පමණක් නොව, ආගමික ඉගැන්වීම් දෘශ්‍යමය වශයෙන් ජනතාව වෙත ගෙන යාම යි. ස්වාභාවික යථාර්ථයට වඩා සංකේතාත්මක නිරූපණය...

  (‘සිත්තරා සහ සම්බුදු පිරිනිවන’ පිළිබඳ සටහනක්) වසන්ත ප‍්‍රියංකර නිවුන්හැල්ල සිය සාහිත්‍ය දිවියේ වසර 25 ක් පිරීම සනිටුහන් කළේ ඔහුගේ නව කාව්‍ය සංග‍්‍රහය වූ ‘සිත්තරා සහ සම්බුදු පිරිනිවන’ පාඨක පර්ෂදය වෙත දිගු කරමිනි. සමනල කන්ද (2001), සිතක උපන් කවි (2005), සුළ`ග(2009), ඔබ මට සිදුහත් (2011), නිහඬව ගලන මේ ග`ග (2015), මට දුරද මල් පිපෙන හදවත(2021), සුනිල මිණි (2025) යන කාව්‍ය සංග‍්‍රහයන් තුළින් ඔහු සිය කවි දිවිය සහෘද හදෙහි සටහන් කොට ඇත. පාසැල් පියස තුළ පේ‍්‍රමයෙන් තෙත ගුරු හදවතක විප්ප‍්‍රලම්භ දෝංකාරය මේ කවි පන්ති තුළ අපට නිරායාසයෙන් ඇස ගැටෙන්නට සලස්වයි. පරිස්සමට නිරීක්ෂණය කරන්නෙකුට මෙහි සැ`ගවුන නිවුණු නිවුන්ගේ අතීතකාමී සැරිසැරීම හසුවේ. එය කවි පොතෙහි මහා පොදු සාධකය වැන්න. සීතලයි දැන් සැඳෑ සුළඟ හෙන්දිරික්කා මල් පිපෙන සැඳෑ කල පාළුවක් දැනෙයි ඔබ මතකයට එන විට  ඔබ හලෝ කියනා හ`ඩ අන් අයට වඩා මිහිරිය කෙටිම කෙටි දිවියක ඉතා කෙටි කලකට මහද උයනෙහි ඇවිද ගිය ඔබේ පිය සටහන් හරිම ගැඹුරුය  .................. (30 පිටුව) පාසැල් සිසුන් අතර ගොඩනැගෙන ප්‍රේම කලාපය, පාසල් ප්‍රේමය, නමින් ජනප‍්‍රිය වහරේ හඳුන...

  මැලේසියාවේ අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙලේදී ‘විශිෂ්ටතම රංගන ශිල්පියා’ට හිමි සම්මානය දිනා ගැනීමට මහේන්ද්‍ර පෙරේරා සමත් වූ අතර ප‍්‍රියන්ත සිරිකුමාර ‘වසරේ විශිෂ්ටතම සහාය රංගන ශිල්පියා’ ලෙසින් සම්මානයට පාත‍්‍ර විය. 09 වන වරට පැවැත්වූ මැලේසියා සිනමා උළෙලේදී මෙම ප‍්‍රවීණ රංගන ශිල්පීන් දෙදෙනාම සම්මානයට පාත‍්‍ර වූයේ ‘රිවස්ටන්’ (Riverstone) චිත‍්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙනි. මේ සටහන් කෙරෙනුයේ එම චිත‍්‍රපටය පිළිබඳ විවරණයකි. පාතාලය කුලියට මිනිසුන් ඝාතනය කරන අතර රාජ්‍ය සන්නද්ධ කල්ලි රාජ්‍යයේ අවශ්‍යතාවට විරුද්ධවාදී පුද්ගලයන් පැහැර ගැනීම හා ඝාතනය සිදු කරයි. මේ රිවස්ටන් චිත‍්‍රපටය ආරම්භක අවස්ථාව වන විට එහි ගලායාම සඳහා ප්‍රේක්ෂකයා තුළ අවධාරණය කරන අදහසයි. චිත‍්‍රපටයේ එක් අවස්ථාවක ‘නන්දිත’ (රන්දික රාජපක්ෂෙ) නමැති පාතාල සාමාජිකයා පොලිස් කණ්ඩායමේ නායකයාට ප‍්‍රකාශ කරන අදහසින් එය වඩා තහවුරු කෙරෙයි. චිත‍්‍රපටයේ ගලා යන්නේ කිසියම් නායකයකුගේ උපදෙස් මත පොලිස් නිලධාරින් තිදෙනෙක් විසින් පාතාල සාමාජිකයා ජීප් රථයක දමා මරා දමන්නට ඔහුගේ ගම් ප‍්‍රදේශය වූ රිවස්ටන් ප‍්‍රදේශයට රැගෙන යන අතරතුර සිදුවීම් පෙළක් ලෙසිනි.  රිවස්ටන්...

 නටත් අයෙක් සුරා මතින්’ ටෙලි නාට්‍යයේ භූමිකා අතර මතුවන ගැටුම් අරභයා සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ සිදුවන සංවාදය සුරාලෝලත්වය හෝ ස්ත‍්‍රී පුරුෂ සබඳතා (බොහෝ දෙනා කියන ‘අනියම් සම්බන්ධතා) පිළිබඳ ප‍්‍රශ්න ලෙස ඌනනය කෙරෙන තත්වයක් තිබේ. ‘සබ්බේ නදී වංක ගතා’ වැනි ස්ත‍්‍රිය පීඩාවට පත් කෙරෙන ගතානුගතික පුරුෂමූලික සංවාද මෙන්ම සුරාසොඬභාවයෙන් පවුල් අවුල් වෙනවා වැනි අව්‍යක්ත සංවාදවලින් වෙන්ව මේ කතාව අපට කියවන්න නොහැකිද? ලද්දු නමැති පිරිමියා සිය බිරිය සම්බන්ධයෙන් දක්වන අධිපතිවාදී දැක්ම මෙන්ම නන්දිසාලා ඔහු වෙත දක්වන බැහැරකිරීම්වාදී දැක්ම මෙහි සැ`ගව ඇති කලාපයකි. නන්දි ලද්දු කෙරෙහි දක්වන බැහැරකිරීම විසින් ඔහු තවදුරටත් හුදෙකලාභාවයට ඇද දමයි. සහකරුවාගේ ජීවිතය පිළිබඳ වගකීමක් ඇයට තිබිය යුතු නැද්ද? සාම්ප‍්‍රදායික මවකගේ පුරුද්දෙන් දරුවා වෙනුවෙන් කටයුතු කරන ඇය, විවාහය, පවුලේ සබඳතාව ගැන මිස මනුෂ්‍ය සබඳතාවක් පිළිබඳ විශ්වාසය දුරු කරගෙන ඇත. එය ඇගේ පාර්ශ්වයෙන් සාධාරණ යැයි කිවහැක්කේ ලද්දු අන්ත සුරාසොඬෙකුගේ භූමිකාවකින් සිය ඇත්ත ජීවිතය වසා දමා ඇති බැවිනි. ඒ වසා ගැනීමේ හේතුව කිසියම් ආත්මීය ගැටලූවක් ලෙස පේ‍්‍රක්ෂකයා වෙත අනාවරණය වන න...

  අපට ඉතිහාසයේ පිටු පුරා බොහෝ වීරයන්ගේ කතා් කියවන්නට ලැබෙයි. නමුත් වීරවරියන් හමුවන්නේ ඉතාම කලාතුරකිනි. ඊට හේතුව කාන්තාව තුළ වීරත්වය නොතිබීමද? ඉතිහාස පිටු තුළ ඇයට ඉඩක් නොතිබීමද? නැතිනම් සමාජ සැකැස්ම තුළ කුඩා කාලයේ සිටම ඇය තුළ ඇති වීරත්වය මතුවීමට අවකාශ නැතිකිරීමද? එසේත් නැතිනම් ඇගේ වීරත්වය ඉතිහාසය ලියන පිරිමි ඇස්වලට නොතේරීමද? ඇතැම් සිනමා නිර්මාණ බොහෝ දුරට එක් මාතෘකාවකට සීමාවන අතර ඇතැම් නිර්මාණ තුළ අපට විවිධ මාතෘතාවන් සඳහා දොරටු විවර කරන අතර කැමති දොරටුවක් විවර කොටගෙන අපට එහි කැමති දුරක් ඇවිද යා හැක. ‘චන්දරේගේ Wife’ චිත‍්‍රපටයේ නම තුළින්ම අපූර්ත්වයක් ගෙන එයි. චන්දරේ යන්නෙන් ග‍්‍රාමීය බවක් හැ`ගවෙන අතර Wife යන්නෙන් යම් විදිහක නාගරික හෝ මැදපාන්තික බවක් අඟවයි. ග‍්‍රාමීය හුරුවටම මෙහි ‘චන්දරේගේ ගෑණි’ වැනි නමක් භාවිත වූයේ නම් මෙහි ඇඟවෙන අර්ථය වෙනස් වෙයි. යම් ආකාරයකට චන්දරේගේ ගෑණි යන්න තුළ චන්දරේට යටත්වූ ඔහුගෙන් තොර අනන්‍යතාවයක් නොමැති ගැහැණියක් ඇඟවෙන අතර චන්දරේගේ උසෙැ තුළ යම් ලෙසක ස්වාධීන පැවැත්මක් ගැන ඇඟවීමක් ගෙන දෙයි. පවුලේ ආදායම් උපයන්නාවූ චන්දරේ නොකළ වරදකට බන්ධනාගාර ගතවීමත් සමග දියණ...

  AI Image ”උදාර සංස්කෘතික ජීවිතයක් - සහකම්පනීය ජනතාවක්” ඒ වත්මන් ආණ්ඩුව බලයට පත් කරගැනීමේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන් ජාතික ජනබලවේගය විසින් ප‍්‍රකාශයට පත් කළ ප‍්‍රතිපත්ති ප‍්‍රකාශයේ කලා සංස්කෘතික ක්ෂේත‍්‍රයට අදාළ කොටසේ තේමා පාඨයයි. සංස්කෘතික මිනිසකු බිහි කිරීම ගැනත් ප‍්‍රතිපත්ති ප‍්‍රකාශයේ සඳහන්ය. මේ වනවිට ඒ අරමුණු කරා යාම සඳහා ආණ්ඩුව තබා ඇති විවිධ පියවර ගැන පමිපෝරි 2ඬ?හන ප‍්‍රචාරක ව්‍යාපෘති ක‍්‍රියාත්මක වේ. අපගේ අවධානය මේ වනවිට ඉතා අධික පිරිවැයක් දරන්නට සිදුව පොත් ප‍්‍රකාශන කර්මාන්තය පිළිබඳවය. පොත් ප‍්‍රකාශනයට අදාළ කඩදාසි ආනයනය කිරීමට සිදුව ඇති තත්වය තුළ එම කඩදාසිවලට අධික බදු අය කිරීම පොත් ප‍්‍රකාශන කර්මාන්තය පිරිහීමට හේතුවන කරුණකි. අධික මිලක් ඇති පොත් මිලදී ගැනීමට පොදු ජනතාවට ආර්ථික හැකියාවක් නොමැති අතර පාසල් ලිපි ද්‍රව්‍ය පවා අධික මිලකින් යුක්ත නිසා පාසල් අධ්‍යාපනයට ද එය දැඩිව බලපායි. මේ වනවිට රේගුවෙන් නිදහස්වන මුද්‍රණ කඩදාසිවලට 52.4%ක පමණ බදු පැනවෙන අතර ඊට අමතරව පොත් මුද්‍රණය හා බෙදාහැරීම සඳහා වන පිරිවැය හා බදු එක් වූ විට පොත් කියවන්නෙකුට, පාසල් දරුවෙකුට පොතක් මිලයට ගැනීමේ හැකි...